Risico op armoede of sociale uitsluiting

Armoederisico’s in 2021

Huishoudens
Armoederisico’s in 2021

Statbel, het Belgische statistiekbureau, publiceert vandaag de armoedecijfers voor 2021 uit de enquête naar de inkomens en levensomstandigheden (EU-SILC). In 2021 werd 13,1% van de Belgische bevolking beschouwd als een risicogroep voor monetaire armoede (AROP). Het gaat om mensen die in een huishouden wonen waarvan het totale beschikbare inkomen lager ligt dan de armoedrempel, die 1.287 euro per maand bedraagt voor een alleenstaande. Daarnaast leefde 11,9% van de bevolking in een huishouden met een lage werk intensiteit (LWI). 6,3% van de Belgen werd in 2021 geconfronteerd met ernstige materiële en sociale deprivatie (SMSD).

Mensen die te maken krijgen met minstens één van de drie bovenstaande situaties, worden beschouwd als risicogroep voor armoede of sociale uitsluiting (AROPE) volgens de Europese armoede-indicator in het kader van de Europa 2030-strategie. Voor 2021 ging het om 19,3% van de bevolking.

Armoededrempel wijzigt nauwelijks in 2021

“We zien een daling van het monetaire armoederisico”, aldus Annelies De Schrijver, expert EU-SILC bij Statbel. “Dat komt omdat de armoededrempel van 2021 amper gestegen is in vergelijking met 2020”.

“De armoededrempel van 2021 wordt berekend met de inkomens van 2020, het jaar waarin de COVID-19-pandemie uitbrak. In die inkomens zien we een duidelijk effect van de pandemie. Zo is het mediane inkomen van werknemers zo goed als stabiel gebleven als we dat vergelijken met een jaar eerder. In pré-COVID-19-tijden zien we doorgaans een stijging. Het mediane inkomen van zelfstandigen is dan weer met zo’n 20% gedaald tegenover vorig jaar.”

“Daarnaast zijn er ook meer gezinnen die een huisvestingstoelage hebben ontvangen, en we zien een stijging in het aantal Belgen dat een uitkering kreeg voor werkloosheid, een overbruggingsrecht of een andere premie die het inkomensverlies moest compenseren.”

“Algemeen zien we dat het inkomensverlies door COVID-19 vooral bij de werkende bevolking lag. Werkenden die getroffen werden, konden die impact enigszins compenseren door de maatregelen van de overheid. Dat heeft een impact op de armoededrempel, die niet stijgt zoals gewoonlijk, maar eerder gelijk blijft. Daarnaast zagen we bij de meer kwetsbare groepen, zoals gepensioneerden, langdurig zieken en langdurig werklozen, een licht omgekeerd effect. Zij leven vaker van een uitkering, en die werd in 2020 geïndexeerd. De monetaire impact van COVID-19 bleef bij hen eerder uit.”

Overheidsmaatregelen hadden grote impact

Als we behalve de pensioenen alle uitkeringen zouden laten wegvallen, zou 27,8% van de bevolking in 2021 een armoederisico lopen, tegenover 25,6% in 2020. Daaruit leren we dat de financiële maatregelen die de overheid invoerde tijdens de pandemie, de bevolking hebben beschermd tegen armoederisico’s.

Regionale verschillen in armoedecijfers

Achter de nationale cijfers schuilen grote regionale verschillen. Voor elk van de kernindicatoren is de situatie het meest precair in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het minst in het Vlaams Gewest. Het Waals Gewest situeert zich tussenin, maar heeft wel hogere armoedeniveaus dan het nationale niveau. Ook provinciaal vallen duidelijke verschillen op te tekenen. De Vlaamse provincies verschillen niet heel sterk van elkaar, met uitzondering van Antwerpen waarvoor hogere niveaus worden opgetekend. In Wallonië zijn de verschillen sterker uitgesproken: Henegouwen heeft de hoogste armoedecijfers, Waals-Brabant de laagste.

Er zijn niet enkel geografische verschillen, ook bevolkingsgroepen verschillen substantieel van elkaar in het armoederisico dat ze lopen. Monetaire armoede komt het vaakst voor bij mensen die in dichtbevolkte gebieden wonen (20,8%), laagopgeleiden (24,8%), werklozen (37,7%), huurders (27%) en leden van éénoudergezinnen (25,4%). Het minst kwetsbaar zijn Belgen die in gemiddeld bevolkte gebieden wonen (8,7%), hoogopgeleid zijn (6,2%), werken (3,8%) of eigenaar zijn van hun woning (7,9%). Ook personen die in een huishouden wonen dat bestaat uit twee volwassenen jonger dan 65 jaar, lopen een lager risico (5,2%).

Ruim 2 miljoen Belgen liepen risico op armoede of sociale uitsluiting

Alles bij elkaar genomen, liepen 2.199.000 Belgen in 2021 een risico op armoede of sociale uitsluiting. Meer dan de helft van hen (1.384.000) kreeg te kampen met één van de drie sub-risico’s (AROP, SMSD, LWI), terwijl 246.000 Belgen (2,2% van de bevolking) de drie risico’s combineerden; zij waren ernstig materieel en sociaal gedepriveerd én woonden in een huishouden met lage werkintensiteit én liepen een monetair armoederisico.

Gemoderniseerde indicatoren

Naar aanleiding van de nieuwe Europese doelstellingen 2030 in het kader van de Europese pijler voor sociale rechten, werden meerdere armoede-indicatoren gemoderniseerd. Ze werden aangepast om deprivatie beter te meten en om meer rekening te houden met afbakeningen van de actieve bevolking.

Meer informatie over deze nieuwe definities is beschikbaar via deze link.

Dashboard
Content

Om te voldoen aan Europese vereisten werd de SILC-enquête in 2019 grondig hervormd. Die hervorming laat toe om de resultaten nauwkeuriger te berekenen. Door die wijzigingen zijn de resultaten vanaf 2019 niet vergelijkbaar met die van eerdere jaren.

Doel en korte beschrijving.

EU-SILC (European Union – Statistics on Income and Living Conditions) is een enquête naar inkomens en levensomstandigheden en een belangrijk instrument om zowel op Belgisch als op Europees niveau armoede en sociale uitsluiting in kaart te brengen.

De doelstelling van deze enquête is te komen tot een globaal kader voor de productie van 'communautaire' statistische gegevens betreffende inkomen en levensomstandigheden (EU-SILC), met inbegrip van zowel coherente cross-sectionele als longitudinale gegevens over inkomen en armoede (niveau, samenstelling, ...) op nationaal en Europees niveau.

Populatie

Private huishoudens

Dataverzamelingsmethode en eventuele steekproefomvang

CAPI (Computer Assisted Personal Interview) – Omwille van de COVID-19 situatie tijdelijke overgeschakeling naar CATI (Compter Assisted Telephone Interview)

Respons

± 60% (N= ± 7000 huishoudens)

Frequentie

Jaarlijks.

Timing publicatie

Eerste trimester na enquêtejaar

Formulieren

Definities

Risico op armoede of sociale uitsluiting (AROPE)

Risico op armoede of sociale uitsluiting, afgekort AROPE, verwijst naar de situatie waarin personen geconfronteerd worden met minstens één van de 3 volgende armoederisico’s: monetaire armoede, ernstige materiële en sociale deprivatie of leven in een huishouden met zeer lage werkintensiteit. De AROPE-graad, het aandeel van de totale bevolking dat een risico op armoede of sociale uitsluiting loopt, is de belangrijkste indicator om toezicht te houden op het ‘EU 2030’-streefdoel inzake armoede en sociale uitsluiting.

Armoederisico = Risico op monetaire armoede (AROP)

Het armoederisico (AROP) verwijst naar het percentage personen met een equivalent beschikbaar inkomen (na sociale transfers) dat onder de armoededrempel ligt.

De indicator meet geen rijkdom of armoede in sé, maar een laag inkomen in vergelijking met anderen in dat land. Dit impliceert niet noodzakelijk een lage levensstandaard.

Armoederisico voor sociale transfers: Percentage personen waarvan het equivalent inkomen na deductie van alle sociale transfers onder de armoededrempel valt.

Armoederisico voor sociale transfersexclusief pensioenen: Percentage personen waarvan het equivalent inkomen na deductie van sociale transfers, met uitzondering van pensioen, onder de armoededrempel valt.

Ernstige materiële deprivatie (SMD)

De mate van materiële deprivatie is een indicator die het onvermogen uitdrukt om sommige items die door de meeste mensen worden beschouwd als wenselijk of zelfs noodzakelijk om een adequaat leven te leiden, te veroorloven. De indicator maakt onderscheid tussen personen die een bepaald goed of een bepaalde dienst niet kunnen betalen, en degenen die dit goed of deze dienst niet hebben om een andere reden, bijvoorbeeld omdat ze het niet willen of niet nodig hebben.
De indicator meet het percentage van de bevolking dat zich ten minste drie van de volgende negen items niet kan veroorloven:

  1. om hun huur, hypotheek of nutsrekeningen te betalen;
  2. om hun huis voldoende warm te houden;
  3. om onverwachte uitgaven te maken;
  4. regelmatig eten van vlees of eiwitten;
  5. om op vakantie te gaan;
  6. een kleurentelevisie;
  7. een wasmachine;
  8. een auto;
  9. een telefoon.

Ernstige mate van materiële deprivatie (SMD) wordt gedefinieerd als het gedwongen onvermogen om te betalen voor ten minste vier van de bovengenoemde items.

Lage werkintensiteit (LWI)

De indicator personen die leven in huishoudens met een zeer lage werkintensiteit, wordt gedefinieerd als het aantal personen in een huishouden waar de leden in beroepsactieve leeftijd minder dan 20% van hun totale potentieel werkten gedurende de voorgaande twaalf maanden.
De werkintensiteit van een huishouden is de verhouding van het totale aantal maanden dat alle leden van het huishouden in de werkende leeftijd hebben gewerkt tijdens het inkomensreferentiejaar en het totale aantal maanden dat dezelfde leden van het huishouden theoretisch in dezelfde periode zouden kunnen gewerkt hebben.
Een werknemer in de werkende leeftijd is een persoon van 18-59 jaar, met uitsluiting van studenten in de leeftijdsgroep tussen 18 en 24 jaar.
Huishoudens die alleen uit kinderen, studenten van minder dan 25 jaar en/of mensen van 60 jaar of ouder bestaan, zijn volledig uitgesloten van de indicatorberekening.

Meer definities...

Opmerkingen

Breuk in de reeks in 2013 betreffende de werklozen - Tot 2012 werden bruggepensioneerden op basis van de aard van hun inkomen beschouwd als werklozen.

Vanaf 2013 werd deze categorie mensen ingedeeld bij de gepensioneerden, mensen met vervroegd pensioen of mensen ter beschikking gesteld voorafgaand aan het pensioen. Dat sluit beter aan bij de onderverdeling die Eurostat beoogt, en waarin staat dat bruggepensioneerden alleen als werklozen mogen worden beschouwd als ze de intentie hebben om de arbeidsmarkt opnieuw te betreden.

De stijging van het armoedecijfer bij werklozen in 2013 heeft dus een technische oorzaak en geeft geen wijziging van de reële situatie weer.

SILC 2016 tot 2018: cijfers herzien op 12/03/2020

SILC 2019: breuk in tijdsreeks als gevolg van een ingrijpende hervorming van de enquête 

SILC 2020: Impact COVID-19 situatie op resultaten SILC 2020

SILC 2021: Vanaf SILC 2021 wordt ‘onroerende voorheffing’ opgenomen in het beschikbaar inkomen.

Wetgeving

EU-SILC 2004 tot 2020 werd uitgevoerd onder een kaderverordening, verplicht voor alle EU lidstaten: VERORDENING (EG) Nr. 1177/2003 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD van 16 juni 2003 inzake de communautaire statistiek van inkomens en levensomstandigheden (EU-SILC).

Vanaf SILC 2021 is er de VERORDENING (EU) 2019/1700 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. Deze kaderverordening voor geïntegreerde Europese sociale statistieken (IESS) en de onderliggende uitvoeringsverordeningen voor EU-SILC vormen het nieuwe juridisch kader. De uitwerking van de statistische infrastructuur onder IESS wordt ondersteund door middel van Europese subsidies.

Metadata

Rapporten en artikels