Herkomst

Nieuwe statistiek over diversiteit naar herkomst in België

Bevolking
Nieuwe statistiek over diversiteit naar herkomst in België

Statbel, het Belgische statistiekbureau, publiceert een nieuwe statistiek over de herkomst van de Belgische bevolking. Op 01/01/2020 was 67,9% van de Belgische bevolking een Belg met Belgische achtergrond, 19,7% was een Belg met een buitenlandse achtergrond en 12,4% was een niet-Belg. In 2011 bedroegen deze percentages respectievelijk: 74,3%, 15,5% en 10,2%.

WAAROM EN HOE?

België is een divers land en de diversiteit neemt toe. De vraag naar cijfermateriaal over de diversiteit van de bevolking neemt jaar na jaar toe, zowel vanuit de academische wereld als bij beleidsmakers. Om aan die vraag te beantwoorden, besloot Statbel deze tabellen over de Belgische bevolking naar herkomst op te stellen. Een tijdreeks van 2010 tot en met 2020 laat tegelijk toe de evolutie van de diversiteit naar herkomst te bestuderen.

Bij het opstellen van deze nieuwe statistiek heeft Statbel uitgebreid andere partners geconsulteerd, zowel experten demografie bij de regionale partners als enkele experten in het gebied van internationale migratie. De indeling in de herkomstgroepen en de naamgeving van de verschillende groepen werd afgetoetst en heeft geleid tot de onderstaande consensus.

De statistiek naar herkomst is gebaseerd op de volgende kenmerken: de eigen huidige- en eerst geregistreerde nationaliteit en de eerst geregistreerde nationaliteit van beide ouders. Op basis daarvan worden drie grote herkomstgroepen onderscheiden:

  1. Belg met Belgische achtergrond;
  2. Belg met een buitenlandse achtergrond;
  3. Niet-Belg.

De tweede groep, Belgen met een buitenlandse achtergrond, is zeer divers en wordt daarom verder onderverdeeld in enkele subgroepen:

  • Belg met een buitenlandse achtergrond;
    • a. Belgische eerst geregistreerde nationaliteit;
      • i. Eén ouder met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit;
      • ii. Beide ouders met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit;
    • b. Buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit.

Daarnaast werd de nationaliteit van herkomst bepaald. Die werd samengenomen in de volgende nationaliteitsgroepen van herkomst:

  1. Belg (enkel voor iedereen in de herkomstgroep Belg met Belgische achtergrond);
  2. Buurland: Duitsland, Frankrijk, Nederland, het Groothertogdom Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk worden als buurland beschouwd;
  3. EU27 (exclusief België en de buurlanden);
  4. Buiten EU27.

De indeling van de Belgische bevolking naar herkomstgroep en nationaliteitsgroep van herkomst wordt meer in detail besproken in de metadata en in twee beslisbomen beschikbaar in de tabellen.

DE BEVOLKING NAAR HERKOMSTGROEP

HERKOMSTGROEP - BELGIË EN DE GEWESTEN

Op 01/01/2020 was 67,9% van de bevolking Belg met Belgische achtergrond, 19,7% was Belg met een buitenlandse achtergrond en 12,4% had geen Belgische nationaliteit. In absolute cijfers gaat het respectievelijk om 7.806.078, 2.259.912 en 1.426.651 inwoners. Er zijn belangrijke verschillen wanneer de drie Belgische gewesten met elkaar worden vergeleken:

  • Op Belgisch niveau was ongeveer twee derde van de bevolking Belg met Belgische achtergrond. Dat varieert van één op vier in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest naar drie op vier in het Vlaams Gewest.
  • Globaal genomen was één op vijf mensen een Belg met een buitenlandse achtergrond. Dat percentage is het laagst in Vlaanderen met 14,1%, stijgt naar 23,2% in Wallonië, om te eindigen bij 39,1% in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
  • Het aandeel niet-Belgen in het Vlaams en het Waals Gewest ligt rond de 10%, in het Brussel Hoofdstedelijk Gewest loopt hun aandeel op tot 35,3%.

Bevolking naar herkomstgroep

Bevolking met een buitenlandse achtergrond

 

  Belg met Belgische achtergrond Belg met een buitenlandse achtergrond Niet-Belg
Belgische eerst geregistreerde nationaliteit Buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit
Eén ouder met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit Beide ouders met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit
België 67,9% 5,9% 3,9% 9,8% 12,4%
Vlaams Gewest 76,5% 4,0% 2,9% 7,2% 9,3%
Waals Gewest 66,4% 9,5% 3,6% 10,1% 10,4%
Brussels Hoofdstedelijk Gewest 25,7% 6,1% 10,1% 22,9% 35,3%

Het is belangrijk op te merken dat de nationaliteit op zich niet zegt of een persoon zelf al dan niet gemigreerd is: de nationaliteit geeft eerder informatie over de herkomst van een persoon. Het geboorteland is een betere indicator om aan te duiden of iemand al dan niet een migratiebeweging heeft gemaakt. Nagenoeg alle Belgen met Belgische achtergrond werden geboren in België (98,3%). Tegelijk werden zeven op tien Belgen met een buitenlandse achtergrond en 15,9% van de niet-Belgen eveneens in België geboren. Al zijn de verschillen in de subgroepen van de Belgen met een buitenlandse achtergrond groot, het aantal dat in België geboren werd varieert daar tussen de 43,5% en 98,3%.

  Belg met Belgische achtergrond Belg met een buitenlandse achtergrond Niet-Belg
Belgische eerst geregistreerde nationaliteit Buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit
Eén ouder met een buiten-landse eerst geregistreerde nationaliteit Beide ouders met een buiten- landse eerst geregistreerde nationaliteit
Geboren in België 98,3% 95,3% 98,3% 43,5% 15,9%
Geboren buiten België 1,7% 4,7% 1,7% 56,5% 84,1%

HERKOMSTGROEP - LEEFTIJDSGROEP EN GESLACHT

In de verschillende herkomstgroepen lijkt de proportie mannen en vrouwen gelijkmatig verdeeld te zijn. De leeftijd daarentegen is minder gelijkmatig verdeeld:

  • Het aandeel Belg met Belgische achtergrond neemt duidelijk toe met de leeftijd: het bedraagt 54,3% bij de 0-17 jarigen, 66,3% bij de 18 tot 64 jarigen en 87,3% bij de 65-plussers.
  • Opvallend is dat de minderjarigen die tot de herkomstgroep Belg met een buitenlandse achtergrond behoren, voornamelijk sterk vertegenwoordigd zijn in de subcategorieën waarbij de eigen eerst geregistreerde nationaliteit Belgisch is. Bij de 18-64 jarigen zien we net het omgekeerde: zij hebben frequenter een buitenlandse eigen eerst geregistreerde nationaliteit.
  • Het aandeel niet-Belgen is het hoogst bij de 18-64 jarigen, namelijk 14,6%. De 0-17 jarigen volgen met 11,6% en de 65-plussers met 6,4%.

Leeftijdspiramide in functie van de herkomstgroep.

HERKOMSTGROEP - EVOLUTIE

De diversiteit naar herkomst is het afgelopen decennium toegenomen in België:

  • Het aandeel van de Belgen met Belgische achtergrond is afgenomen van 74,3% in 2011 naar 70,7% in 2016 en 67,9% in 2020.
  • Het aandeel Belgen met een buitenlandse achtergrond is het laatste decennium gestegen met 4,2%, als volgt verdeeld over de subcategorieën:
    • 1,0% met een Belgische eerst geregistreerde nationaliteit, waarbij één ouder een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit heeft;
    • 1,5% met een Belgische eerst geregistreerde nationaliteit, waarbij beide ouders een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit hebben;
    • 1,7% met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit.
  • De proportie niet-Belgen is het sterkst toegenomen van 10,2% in 2011 naar 12,4% in 2020.

DE BEVOLKING NAAR NATIONALITEITSGROEP VAN HERKOMST

NATIONALITEITSGROEP VAN HERKOMST - BELGIË EN DE GEWESTEN

De Belgen met Belgische herkomst hebben allemaal een Belgische herkomstnationaliteit. Daarom focussen we in dit onderdeel enkel op de Belgen met een buitenlandse achtergrond en op de niet-Belgen.

Op 01/01/2020 waren de Belgen met een buitenlandse achtergrond en de niet-Belgen als volgt over de nationaliteitsgroepen van herkomst verdeeld: 20,5% behoorde tot de nationaliteitsgroep buurland, 28,2% tot de nationaliteitsgroep EU27 (exclusief België en buurlanden) en 51,3% tot de nationaliteitsgroep buiten de EU27. Enkele andere interessante vaststellingen op het niveau van de gewesten:

  • Het Vlaams Gewest lijkt een kleiner aandeel mensen te hebben wiens nationaliteitsgroep van herkomst in een EU27 land (exclusief België en de buurlanden) ligt: 20,7% ten opzichte van 28,2% op nationaal niveau. Tegelijk heeft Vlaanderen een groter aandeel mensen met een herkomstnationaliteit die buiten de EU27 zone ligt: 56,9% versus 51,3% op Belgisch niveau.
  • In Wallonië zien we het omgekeerd patroon: een groter aandeel afkomstig uit een EU27 land: 39,6% en een kleiner aandeel afkomstig uit een land buiten de EU27 zone: 37,4%.
  • Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft het kleinste aandeel mensen afkomstig uit een buurland: 13,7% in vergelijking met 20,5% op nationaal niveau. Ook bevat dit gewest het grootste aandeel mensen met een herkomstnationaliteit die buiten de EU27 zone ligt: 60,7%, in vergelijking met 56,9% in Vlaanderen en 37,4% in Wallonië.

Belgen met een buitenlandse achtergrond en niet-Belgen naar herkomstnationaliteit

De meest frequente herkomstnationaliteit in België op 01/01/2020 was Marokkaans. De Italianen, Fransen, Nederlanders en Turken vervolledigd de top 5. Kijken we naar het internationaal migratiesaldo in de loop van 2019 in België dan zagen we in 2019 de grootste inflow bij Roemenen, Marokkanen en Fransen. De Roemenen staan qua nationaliteitsgroep van herkomst op positie 6. De top 3 van herkomstnationaliteiten per gewest:

  • Vlaams Gewest: Nederland, Marokko en Turkije.
  • Waals Gewest: Italië, Frankrijk en Marokko.
  • Brussels Hoofdstedelijk Gewest: Marokko, Frankrijk en Italië.

NATIONALITEITSGROEP VAN HERKOMST - EVOLUTIE

In dit onderdeel wordt er opnieuw voor gekozen om in te zoomen op de Belgen met een buitenlandse achtergrond en op de niet-Belgen. De Belgen met Belgische herkomst die allen een Belgische herkomstnationaliteit hebben worden dus buiten beschouwing gelaten.

Er zijn in het laatst decennium enkele kleine verschuivingen terug te vinden:

  • De laatste 10 jaar nam het aandeel mensen behorend tot de nationaliteitsgroep van herkomst buurland licht af: van 23,8% in 2011 naar 21,9% in 2016 en tot 20,5% in 2020. Omgekeerd zien we een lichte toename van de nationaliteitsgroep van herkomst buiten de EU27-zone, die stijgt van 47,6% in 2011 naar 49,3% in 2016 om te eindigen bij 51,3% in 2020.
  • Het aandeel van de herkomstgroep Belg met een buitenlandse achtergrond met een Belgische eerst geregistreerde nationaliteit en beide ouders met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit nam licht toe van 9,5% in 2011 naar 12,3% in 2020 en wordt voornamelijk omhoog gestuwd door mensen met een nationaliteitsgroep van herkomst buiten de EU27.

De top vijf van meest frequente herkomstnationaliteiten is nauwelijks veranderd in het laatste decennium. Alleen de eerste twee wisselden van positie, waardoor de top vijf er tien jaar geleden als volgt uitzag: Italianen, Marokkanen, Fransen, Nederlanders en Turken.

DOEL EN KORTE BESCHRIJVING

Deze statistiek geeft inzicht in de herkomst van de bevolking.

België is een divers land en de diversiteit neemt toe. De nood aan informatie omtrent de diversiteit van de bevolking is dan ook groot. Om aan deze vraag te beantwoorden, die onder andere luid klinkt in de wetenschappelijke wereld, werd besloten tabellen met de Belgische bevolking naar herkomst op te stellen. In eerste instantie zullen deze tabellen beschikbaar zijn voor enkele specifieke jaren. Op termijn wordt gewerkt aan een meer volledige tijdsreeks die zo ver als mogelijk teruggaat, zonder in te boeten op de kwaliteit van de gegevens.

De statistiek naar herkomst is gebaseerd op de volgende kenmerken: de eigen huidige en eerst geregistreerde nationaliteit, en de eerst geregistreerde nationaliteit van de ouders. Deze kenmerken zijn beschikbaar in het Rijkregister der Natuurlijke personen (RRNP) dat wordt beheerd door de FOD binnenlandse zaken. Het RRNP is een informatiesysteem dat de registratie, de opslag en de communicatie van de identificatiegegevens van personen verzekert. Deze gegevens worden verzameld door de gemeenten (en de dienst Vreemdelingenzaken voor bepaalde categorieën). De informatie in het Rijksregister is georganiseerd in ‘informatietypes (IT)’, zijnde de verschillende onderdelen van de wettelijke informatiegegevens.

De belangrijkste ITs voor het bepalen van de herkomst zijn: (1) IT031: nationaliteit;(2) IT110: de afstamming en (3) IT100 de geboorteplaats. Er werd door Statbel een algoritme ontwikkeld dat toelaat om op basis van de IT110 de ouders van een persoon te bepalen, een essentiële ontwikkeling om de herkomst te kunnen bepalen.

De volgende tabellen in verband met herkomst zijn beschikbaar:

  1. Bevolking naar herkomst en geboorteland per gemeente
  2. Bevolking naar herkomst, geboorteland, leeftijd en geslacht per gemeente
  3. Bevolking naar herkomst, geboorteland en nationaliteitsgroep van herkomst per gemeente

BEPALEN VAN DE HERKOMST

Een schematisch overzicht van het proces om de herkomst te bepalen kan worden teruggevonden in de tabellen, namelijk op het tabblad “beslisboom herkomst”.

De indeling naar herkomst bestaat uit 3 hoofdcategorieën:

  1. Niet-Belg;
  2. Belg met een buitenlandse achtergrond;
  3. Belg met Belgische achtergrond.

Echter, de categorie Belg met een buitenlandse achtergrond is zeer heterogeen. Deze categorie wordt bijgevolg opgedeeld in enkele subcategorieën:

  • 1. Buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit;
  • 2. Belgische eerst geregistreerde nationaliteit;
    • a. Beide ouders met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit;
    • b. Eén ouder met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit.

Het is belangrijk op te merken dat het concept nationaliteit inzicht geeft in de herkomst van een persoon, maar daarentegen niets zegt over een mogelijke migratiebeweging. Omgekeerd zegt het geboorteland van een persoon weinig over de herkomst van een persoon, maar geeft deze wel expliciet informatie over het plaatsvinden van een migratiebeweging. Vandaar dat het geboorteland steeds als achtergrondkenmerk wordt meegenomen in de tabellen.

Het vertrekpunt voor het bepalen van de herkomst is de huidige nationaliteit. Indien deze niet-Belgisch is, komt men terecht in de categorie “niet-Belg”.

Is de huidige nationaliteit Belgisch, dan wordt in tweede instantie gekeken naar de eerst geregistreerde nationaliteit. Is deze niet-Belgisch, dan behoort men tot de categorie “Belg met een buitenlandse achtergrond” en meer bepaald tot de subcategorie met een “buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit”.

Zijn zowel de huidige, als de eerst geregistreerde nationaliteit Belgisch, dan wordt bijkomend gekeken naar de eerst geregistreerde nationaliteit van de ouders. Indien beide ouders een niet-Belgische eerst geregistreerde nationaliteit hebben, dan behoort men opnieuw tot de categorie “Belg met een buitenlandse achtergrond”, maar ditmaal tot de subcategorie “beide ouders met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit”. Wanneer slechts één van beide ouders een niet-Belgische eerst geregistreerde nationaliteit heeft, dan behoort men eveneens tot de categorie “Belg met een buitenlandse achtergrond”, maar in dit geval tot de subcategorie “één ouder met een buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit”.

Tot slot worden de personen die tot geen van bovenstaande categorieën behoren ingedeeld in de categorie “Belg met Belgische achtergrond”. Deze hebben dus zelf een Belgische huidige en eerst geregistreerde nationaliteit en bij de ouders wordt geen buitenlandse eerst geregistreerde nationaliteit teruggevonden.

Technische nota: indien de informatie onvolledig is (één of beide ouders zijn onbekend), dan wordt het volgende principe toegepast: men behoort tot de categorie “Belg met Belgische achtergrond” totdat een indicatie wordt gevonden van een buitenlandse achtergrond, bij zichzelf of de bekende ouder.

De meerderheid, ongeveer 75%, heeft twee gekende ouders.

Een kleinere groep heeft dus één of twee ouders die niet geïdentificeerd zijn. Ongeveer de helft onder hen is zelf naar België geïmmigreerd. Deze groep vormt echter geen probleem, omdat hun eerst geregistreerde nationaliteit in nagenoeg alle gevallen niet-Belgisch zal zijn. Bijgevolg kunnen ze niet terecht komen in de categorie “ Belg met Belgische achtergrond”. Een tweede helft betreft voornamelijk de oudere bevolking. Meer dan 85% onder hen is 55 jaar of ouder, deze groep komt wel voornamelijk terecht in de categorie “Belg met Belgische achtergrond”.

Het bepalen van de ouders voor de oudere bevolking is moeilijk, aangezien het RRNP - zoals we het vandaag kennen - pas sinds de jaren ’80 bestaat. Bij de opstart van het RRNP is getracht om zoveel mogelijk informatie te integreren, maar het is logisch dat niet voor iedereen - lees vnl. de oudere bevolking – alle informatie geïntegreerd werd. Bovendien wordt vastgesteld dat indien informatie over één ouder beschikbaar is bij deze 55-plussers, deze ene bekende ouder in meer dan 98% van de gevallen ook een Belgische eerst geregistreerde nationaliteit heeft. Dit lijkt de aanname, dat deze mensen hoogstwaarschijnlijk tot de categorie “ Belg met Belgische achtergrond” behoren, te onderbouwen.

BEPALEN VAN DE NATIONALITEITSGROEP VAN HERKOMST

Een schematisch overzicht van het proces om de nationaliteitsgroep van herkomst te bepalen kan worden teruggevonden in de tabellen, namelijk op het tabblad “beslisboom nationaliteit”. Het vertrekpunt voor het bepalen van de nationaliteitsgroep van herkomst is de in de vorige stap bepaalde herkomst. Indien men behoort tot de categorie “Belg met Belgische achtergrond”, dan is de nationaliteitsgroep van herkomst Belgisch.

Behoort men niet tot de categorie “Belg met Belgische achtergrond”, dan wordt in eerste instantie gekeken naar de eerst geregistreerde nationaliteit van de vader. Is de eerst geregistreerde nationaliteit van de vader niet-Belgisch dan wordt de nationaliteitsgroep van herkomst bepaald door de eerst geregistreerde nationaliteit van de vader.

Wanneer de vader onbekend is, of de eerst geregistreerde nationaliteit van de vader Belgisch is, wordt vervolgens gekeken naar de eerst geregistreerde nationaliteit van de moeder. Is deze niet-Belgisch, dan wordt de nationaliteitsgroep van herkomst bepaald door de eerst geregistreerde nationaliteit van de moeder.

Indien de moeder onbekend is of de eerst geregistreerde nationaliteit van de moeder Belgisch is, wordt ten slotte gekeken naar de eigen eerst geregistreerde nationaliteit. Deze laatste wordt in dat geval gebruikt om de nationaliteitsgroep van herkomst te bepalen.

De nationaliteit van herkomst wordt tot slot onderverdeeld in vier grote categorieën:

  1. Belg;
  2. Buurland, bestaande uit Duitsland, Frankrijk, Groothertogdom Luxemburg, Nederland en het Verenigd Koninkrijk;
  3. EU27, exclusief België en exclusief de buurlanden;
  4. Buiten EU27.

POPULATIE

De Belgische bevolking op 1 januari van het referentiejaar.

FREQUENTIE

Jaarlijks.

TIMING PUBLICATIE

Resultaten zijn 6 maand na de referentieperiode beschikbaar.

DEFINITIES

Geslacht: is één van de basisgegevens die onmiddellijk wordt verzameld bij de eerste inschrijving en vormt een onderdeel van IT000. Opmerking: bij een geslachtswijziging wordt het oude dossier van de persoon volledig geannuleerd en een volledig nieuw dossier wordt opgemaakt. Bijgevolg zal iemand die van geslacht verandert, vanaf de dag van de officiële wijziging, dit nieuwe geslacht hebben van bij de geboorte.

Leeftijd: de geboortedatum, wordt net zoals het geslacht, verzameld bij de eerste inschrijving en vormt een onderdeel van IT000. De leeftijd wordt berekend als de leeftijd die men, op basis van de geboortedatum, heeft bereikt op 1 januari van het betreffende referentiejaar.

Woonplaats: de gemeente van de hoofdverblijfplaats is beschikbaar in de IT001, het eigenlijke adres van de hoofdverblijfplaats (postcode, straatcode, huisnummer en busnummer) is beschikbaar in IT020. De hoofdverblijfplaats wordt door het RRNP als volgt gedefinieerd: de plaats waar de leden van een huishouden dat uit verscheidene personen is samengesteld gewoonlijk leven, ongeacht of die personen al dan niet door verwantschap verbonden zijn, of de plaats waar een alleenstaande gewoonlijk leeft.

Huidige nationaliteit: de nationaliteit is beschikbaar in IT031. Indien gesproken wordt over de huidige nationaliteit, wordt de nationaliteit van de persoon op 1 januari van het referentiejaar bedoeld. Het is belangrijk om op te merken dat diegenen met een dubbele nationaliteit slechts één maal worden meegeteld. In het geval dat één van deze nationaliteiten de Belgische is; worden ze beschouwd als mensen met de Belgische nationaliteit en wordt geen rekening gehouden met de tweede nationaliteit.

Eerst geregistreerde nationaliteit: de nationaliteit, alsook de volledige nationaliteitshistoriek, is beschikbaar in IT031.De eerste geregistreerde nationaliteit is de nationaliteit die met de eerste registratie van een persoon in deze tabel overeenkomt. In het geval dat het zou gaan om een dubbele nationaliteit en één van deze nationaliteiten de Belgische is, dan worden ze beschouwd als mensen met de Belgische nationaliteit.

Geboorteland: de geboorteplaats wordt geregistreerd in de IT100. Indien een persoon in België werd geboren, wordt hierin de gemeente van geboorte geregistreerd. Bij personen geboren in het buitenland wordt de landcode van het land van geboorte geregistreerd.