Inleiding

Er bestaan momenteel zeer gedetailleerde jaarcijfers voor btw-plichtigen, die gebaseerd zijn op de juridische eenheden (hoofdkantoren). Op basis van de door Statbel gepubliceerde kubussen kunnen de resultaten worden uitgesplitst voor verschillende administratieve entiteiten tot op gemeentelijk niveau, per sector van economische activiteit, per tewerkstellingsklasse en per rechtsvorm. Deze cijfers worden vaak gevraagd door gebruikers die een idee willen hebben van het aantal ondernemingen voor verschillende sectoren van economische activiteit.

Ze kunnen echter een vertekend beeld geven van de werkelijkheid, omdat ze enkel rekening houden met de juridische eenheden, terwijl voor sommige ondernemingen meerdere vestigingen verbonden zijn met één juridische eenheid. Door de economische variabelen op vestigingsniveau te aggregeren, kan de nauwkeurigheid van de informatie worden vergroot. Een juridische eenheid in Brussel kan bijvoorbeeld een groot aantal vestigingen hebben met werknemers verspreid over het hele land. Aggregatie op het niveau van de juridische eenheid zal dus alle jobs rapporteren die verbonden zijn aan het Brussels Gewest, terwijl aggregatie op het niveau van de vestiging de verdeling van jobs over de drie gewesten nauwkeurig zal rapporteren. Dit voorbeeld illustreert de waarde van dit meer gedetailleerde aggregatieniveau.

Deze publicatie heeft betrekking op de vestigingen die verbonden zijn aan economisch actieve juridische eenheden (1,41 miljoen vestigingen, waarvan 20% met werknemers) in het vierde kwartaal van 2023 (voorbeelden van activiteitscriteria: werkgelegenheid of omzet). Daarnaast is deze publicatie gekoppeld aan open data met gegevens van 2015 tot 2023.

De hier voorgestelde resultaten zijn gebaseerd op statistische processen die nog bepaalde aanpassingen kunnen ondergaan om de dekking of de samenhang te verbeteren. Daarom stellen we ze hier voor in de vorm van ‘experimentele statistieken’.

Effect van het aggregatieniveau

De gewestelijke uitsplitsing van het werk in loondienst per aggregatieniveau wordt weergegeven in figuur 1. De linkerkant van de figuur toont de uitsplitsing volgens juridische eenheid en de rechterkant volgens vestiging. Het midden van de figuur toont de stromen tussen deze twee aggregatieniveaus. De analyse toont met name aan dat het werk in loondienst in het Brussels Gewest hoger is voor juridische eenheden dan voor vestigingen. De tegenovergestelde trend wordt waargenomen in het Vlaams en Waals Gewest. Dit verschil is te wijten aan juridische eenheden die in het Brussels Gewest gevestigd zijn, die vestigingen hebben die werk in loondienst genereren in de andere twee gewesten. 60% van deze overdracht was afkomstig van vestigingen die actief zijn in de volgende vier sectoren: openbaar bestuur (O), administratieve en ondersteunende diensten (N), vervoer en opslag (H) en menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening (Q).

Vestigingen

Dit hoofdstuk bevat statistieken over vestigingen, die op twee niveaus worden weergegeven: op regionaal niveau in absolute waarden en op gemeentelijk niveau in de vorm van klassen om de vertrouwelijkheid te waarborgen. De resultaten zijn onderverdeeld in drie belangrijke variabelen: de geografische locatie, de sector van economische activiteit en de aard van de juridische eenheid van de moederonderneming. De indicatoren hebben betrekking op het aantal banen in loondienst en het totale aantal vestigingen. Omwille van de vertrouwelijkheid zijn bepaalde gegevens geanonimiseerd, wat resulteerde in 667 banen in loondienst en 55 vestigingen waarvoor de locatie, activiteitensector of eigenaar van de entiteit niet was gedefinieerd. Op Refnis-niveau zijn de resultaten van Herstappe en Tongeren gecombineerd vanwege de geringe bevolkingsdichtheid van Herstappe.

De concentratie van lokale eenheden en banen

Om de vergelijking tussen gemeenten te vergemakkelijken, worden het aantal banen in loondienst en het aantal vestigingseenheden gerelateerd aan de gemeentelijke bevolking, wat indicatoren “per inwoner” oplevert. De kaart toont hoge percentages van werkgelegenheidsdichtheid in bepaalde centra zoals Machelen, Sint-Joost-ten-Node, Zaventem en Brussel-stad, terwijl meer landelijke gemeenten zoals Berloz, Cerfontaine, Musson of Hélécine zich in de laagste klassen situeren. De concentratie van vestigingen per inwoner lijkt ook hoger te zijn in stedelijke gemeenten.

Type arbeidsstatuut

In deze paragraaf wordt een uitsplitsing gegeven van het type arbeidsstatuut (arbeider, bediende of ambtenaar) per locatie en activiteit^[1].

Ligging

Kaart - types arbeidsstatuten (2023)
De verdeling per klasse laat contrasterende profielen zien: de meeste gemeenten bevinden zich in de mediane klassen voor het aandeel arbeiders en bedienden, terwijl het aandeel ambtenaren meer varieert in de administratieve en universitaire centra.

Activiteit

Op nationaal niveau vertegenwoordigen arbeiders, bedienden en ambtenaren respectievelijk 33%, 54% en 13% van de werknemers.

De verdeling van het type banen in loondienst naar NACE-sectie wordt hieronder weergegeven. We zien dat ambtenaren vooral te vinden zijn in het openbaar bestuur (O) en het onderwijs (P). Arbeiders zijn sterk vertegenwoordigd in de industrie (C), de dienstensector (N), de bouwnijverheid (F), vervoer en opslag (H) en het verschaffen van accommodatie en maaltijden (I). Bedienden zijn vertegenwoordigd in de meeste sectoren, en dan voornamelijk in de vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten (M), informatie en communicatie (J) en financiële activiteiten en verzekeringen (K), waar ze meer dan 90% van het personeelsbestand uitmaken. Ze zijn daarentegen ondervertegenwoordigd in de sectoren “verschaffen van accommodatie en maaltijden” (I) en in de bouwnijverheid (F).

Correlatie bedrijf/ligging

Kaart - Sectorale specialisatie (NACE, 2023)
De kaart van de sectorale specialisatie (aandeel van de werkgelegenheid per NACE-sectie) illustreert de diversiteit van het lokale economische weefsel. Gemiddeld zijn de hoogste klassen te vinden in Gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening (Q), Handel (G), Industrie (C), Onderwijs (P) en Openbaar bestuur (O), met zeer verschillende profielen afhankelijk van de gemeenten. De andere secties (bv. bouwnijverheid (F), Administratieve en ondersteunende diensten (N), Vervoer (H), Verschaffen van accommodatie en maaltijden (I), Vrije beroepen en wetenschappelijke en technische activiteiten (M), enz.) verfijnen het beeld van de lokale specialisaties.

Behorend tot een groep

Kaart - Werkgelegenheid in multinationale groepen (2023)
Het aandeel van de werkgelegenheid in multinationale groepen is groter in centra waar hoofdkantoren, internationale activiteiten of logistieke platforms zijn geconcentreerd..

Een juridische eenheid kan verbonden zijn met andere juridische eenheden, voornamelijk financiële (aandelenbezit of controle) of organisatorische (management, strategieën, enz.). Wanneer verschillende juridische eenheden met elkaar verbonden zijn, vormen ze een groep. Het is daarom interessant om te zien in welke sectoren groepen van juridische eenheden vooral actief zijn. In deze analyse werden niet-marktgerichte juridische eenheden (voornamelijk uit de overheidssector) buiten beschouwing gelaten om de aandacht te kunnen richten op de economische actoren. Op nationaal niveau is 43% van de banen in loondienst gekoppeld aan onafhankelijke juridische eenheden en is 57% van de banen in loondienst gekoppeld aan juridische eenheden die deel uitmaken van een groep. De sectoren menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening (Q) en verschaffen van accommodatie en maaltijden (I) hebben weinig banen in loondienst die behoren tot groepen. In de sectoren handel; reparatie van motorvoertuigen en motorfietsen (G), industrie (C), administratieve en ondersteunende diensten (N), vervoer en opslag (H) en informatie- en communicatie (J) daarentegen zijn groepen sterk vertegenwoordigd.

In de onderstaande tabel wordt de uitsplitsing van werk in loondienst van vestigingen die verbonden zijn met marktgerichte/niet-marktgerichte juridische eenheden weergegeven volgens bedrijfstak. Een marktgerichte juridische eenheid^[2] wordt gedefinieerd als een eenheid waarvan de productie grotendeels of volledig wordt verhandeld.

We zien dat twee activiteitensectoren een zeer lage blootstelling aan de markt hebben: openbaar bestuur (O) en onderwijs (P). In mindere mate vertoont de sector menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening (Q) een groot niet-marktgericht aandeel (+/- 20%). Deze sectoren nemen het gros van de activiteiten met betrekking tot de openbare dienstverlening voor hun rekening. De andere sectoren zijn grotendeels marktgericht.

Type eenheid (natuurlijke persoon/rechtspersoon)

Op nationaal niveau vertegenwoordigen de natuurlijke personen en rechtspersonen respectievelijk 32,1% en 67,9% van de vestigingen. De uitsplitsing naar sector laat zien dat de menselijke gezondheidszorg en maatschappelijke dienstverlening (Q), openbaar bestuur (O) en financiële activiteiten en verzekeringen (K) een zeer hoog percentage vestigingen hebben die verbonden zijn aan rechtspersonen. In de landbouw-, bosbouw- en visserijsector (A) daarentegen zijn de meeste vestigingen gekoppeld aan natuurlijke personen.