Antwoordvariabiliteit bij statistische enquêtes. Theoretische en praktische schatting

In de methodiek van statistische enquêtes is de antwoordvariabiliteit van de individuele aangiften van grote betekenis, en men schat ze met behulp van herhalingsenquêtes. In dit werk worden daartoe enkel enquêtemodellen zonder tussenkomst van tellers of interviewers behandeld, daar dit in West-Europa de meest toegepaste enquêtemethode is.    Binnen dit concept onderscheidt men twee soorten herhalingsenquêtes : ofwel enquêtes met dezelfde referentiedag, ofwel enquêtes met verschillende referentiedag. Om organisatorische redenen is men er vaak toe gedwongen enkel modellen met verschillende referentiedagen aan te wenden. Wanneer het dan gaat om kenmerken die variëren met de tijd, dienen de aangiftewaarden van de verschillende (herhalings)tellingen op eenzelfde aangiftedag geadjusteerd te worden.    In deel I van dit werk wordt de methodiek van onderscheiden herhalingsenquêtes uiteengezet, evenals de voorwaarden en hoe men adjustering binnen het model kan uitvoeren. Aan de hand van twee praktische voorbeelden uit de Belgische landbouwstatistiek (op basis van landbouwtellingen van 1979 en 1985) worden de overeenkomstige modeltoepassingen met de nodige rekenprocedures verklaard en resultaten daarover toegelicht.    In een tweede deel van het werk worden onderzoekingen voorgesteld over de schatting van de antwoordvariabiliteit bij waarden van kenmerken die constant over de tijd zijn, in casu de diverse cultuuroppervlakten van het bedrijf. Naast de hoofdenquête (Land- en tuinbouwtelling in België op 15 mei 1985) werd een herhalingsenquête uitgevoerd volgens een administratief-economisch gestratificeerde steekproef. De naar grootte gerangschikte resultaten werden tevens onderzocht op foutieve classificaties ten gevolge van de invloed van aangiftefouten. Op basis van de geënquêteerde waarden konden plausibele schattingen voor de antwoordvarianties en de antwoordvariabiliteiten bepaald worden.    Steunend op het soort modellen dat in dit werk verklaard wordt, strekken de resultaten van deze studie tot aanbeveling om, waar mogelijk, van tijd tot tijd een nauwkeurigheidsschatting uit te voeren ter bepaling van de kwaliteit van periodiek uitgevoerde statistische enquêtes. Informatie over de kwaliteit van de officiële statistiek is niet alleen nuttig voor de talrijke gebruikers van de data, maar ook voor de producenten van de data zelf.